Fince Harfler Nelerdir? Dil Bilgisi Mi? Hayır, Eğlenceli Bir Keşif!
İzmir’de yaşayan bir gencim. Gündelik hayatımda hep kafamda 1000 tane düşünce dolaşıyor, ama dışarıya sadece espriler ve biraz “beyin kararması” yansıyor. Bazen, birisi sıradan bir soru soruyor ve ben, birdenbire “Aha!” diyerek bir sürü detayın ortasında buluyorum kendimi. Geçenlerde de bir arkadaşım bana “Fince harfler nelerdir?” diye sordu. İster istemez “Vallahi Fince’yi şu kadar zamanda öğrenmem mi gerekir? Yoksa harflerin tek tek adlarını saymakla mı bitiyor bu iş?” diye düşündüm. Ama sonra dedim ki: Neden olmasın? Bu, harflerin dünyasına girmek ve dilin karmaşasına dalmak için iyi bir fırsat olabilir. Hadi bakalım, Fince harflerin peşinden gidelim!
Fince Alfabesi: Hepimizin Tanıdığı Harfler, Ama Biraz Farklı
Evet, Fince de bizim gibi bir alfabe kullanıyor. Ama, tabii, burada işin içine biraz da Finlandiya’dan gelen, kocaman çalılara ve ormanlara yaslanmış, soğuk ama bir o kadar derin bir dil giriyor. Neyse ki bu yazı bir dilbilgisi kitabı değil, merak etmeyin, gergin olmayın. Fince harflerin neler olduğuna bakalım:
Fince’deki Harfler:
A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, Š, Z, T, U, V, W, X, Y, Å, Ä, Ö.
Yani… tam 29 harf! Evet, 29! (Yaşadığım ülkenin alfabesi hakkında şaşkın bir şekilde “Aa, neredeyse tamamını tanıyorum!” diye düşünerek kendime güveniyorum.) Ama tabii, işin özü şu: Bu harflerden bazıları bizim bildiğimiz harflerden biraz farklı telaffuz ediliyor. Hadi buna biraz göz atalım, bu da neyin nesi!
Şu “Š” Harfi de Ne Oluyor Yani?
Şimdi, sıradışı bir harf var: Š. Bunu nasıl telaffuz ediyorsunuz diye sormayın, çünkü sanırım sırf bu harfi söylemeye çalışarak bir ömrü tüketebilirsiniz. Düşünsenize, bir restoranda garsona sipariş verirken “Bir tabak Šlu çorba lütfen” demek… Bu harfi bir sözcükte görseniz, ne yapacağınızı şaşırırsınız! Cidden, bu harfin üstünde bir “ş” işareti var ama okunuşu da biraz farklı.
Benim de buna benzer bir anım var. Geçen hafta bir dil dersinde hoca bir tane Fince kelime yazdı. “Kediler için şunlar var,” dedi. Şunlar dedikçe sormaya başladım: “Hoca, bu kelimenin sonundaki Š harfini nasıl okuyoruz?” Hoca gözlüğünü taktı, gülümsedi ve “Bunu telaffuz etmen için bir kadeh alman gerekir!” dedi. Bir yandan gülüp bir yandan kendimi “şaka gibi” hissettim ama sonuçta bu dil her anlamda enteresan!
Yoksa Fince’de “F” Gerçekten Mi Var?
Biliyorsunuz, Türkçede F harfi bir şekilde hayatımıza girmiştir. Ama bu harf gerçekten de Fince’de var mı, yok mu, hala anlamış değilim! Türkiye’de F harfiyle popülerleşmiş olan o harika şarkı, “Fırtına”yı söylemek için dilimize dolamışken, Fince’deki F harfi neredeyse hiç kullanılmaz. Genellikle yabancı kelimeler ve bazı özel isimler dışında bu harf tamamen orada bekliyor. Düşünün, Finlandiya’da bir sokakta yürürken yanınıza gelen birinin “Fırtına gibisin!” dediğini düşünün, “Fırtına gibisin!” kelimesinin olduğu dildeki karışıklığı hesaplayamıyorsunuz.
Tabii ki bunun yanında Finlandiya’da çok fazla kış var. Yani, buradaki F harfi genellikle soğuk anlamına geliyor gibi. Yani her şey birbirine giriyor, bir sürü espri bir arada!
Fince’deki Å Harfi: Hangi Dönemde Geldi?
Şimdi biraz da Å harfine göz atalım. Fince’de bazı harfler özellikle İsveççe kökenlidir. Bu harf de bu türden bir harf. İsveç’in etkileşiminden dolayı Fince, bu harfi kabul etmiş. Ama bir şüphem var, bu Å harfini Fince’ye kim soktuysa, büyük ihtimalle bir Finli çocukken zor bir İngilizce dersinden kaçmak istemiştir. “Kimse bu harfi doğru yazamaz, ben de Å koyayım, herkes şaşırır!” gibi bir düşünceyle hareket etmiş olabilir. Ne de olsa, kelimeyi her okuduğunda insanın aklında dev bir soru işareti oluyor: “Bu harfi şimdi nasıl okuyorum?”
Bu konuda da küçük bir deneyimim var. Bir arkadaşımın adını yazıyordum bir gün, adı Åsa. Dedim, “Hadi bakalım, bu ismi doğru yazabilecek miyim?” Sonra birkaç defa sildim, tekrar yazdım. Sonunda, bu harf olmadan yazmanın daha kolay olacağına karar verdim.
Fince Harflerin Gündelik Hayatta Bizi Güldürmesi
Bir sabah uyandım, Fince harfleri düşünerek, günün ilk kahvemi içiyorum. O sırada Fince’deki Y harfini düşündüm. Her ne kadar İngilizce’de Y harfi bazen “ai” ya da “ey” gibi seslerle telaffuz edilse de, Fince’de o sesin kendisi oldukça doğal. Kendime “Fince Y” dediğimde birden kendimi bir dil büyücüsü gibi hissettim. “Ne kadar derin düşünüyorsun, İzmirlisin ama bir Finli gibi düşünüyor musun?!” dedim. Ve tabii ki bu harfi telaffuz ederken de gülümsedim çünkü… hayat zaten bir şaka, değil mi?
Ve bir gün, bir arkadaşım Fince öğrenmeye başladı. “Fince harfler nelerdir?” diye sordu ve gerçekten çok dikkatli, anlamaya çalışan bir şekilde dinledi. Bunu düşündükçe, bazen şüpheye düşüyorum: Bu harfler, acaba bizi gülümsetmek ve zorlaştırmak için bir araya gelmiş olabilir mi?
Sonuç Olarak: Fince Harfler Nelerdir? Biraz Eğlenceli Bir Kaos!
Böyle işte! Fince harfler, bir şekilde beni hep güldürüyor. Neden mi? Çünkü dil, aslında hayatımızdaki en eğlenceli, bazen zorlayıcı ama her zaman öğrenilebilen bir şey. Fince harfler de bunun bir parçası, hem ciddi hem de komik bir şekilde hayatımıza dahil oluyor.
O yüzden, Fince harfler nelerdir diye soran birine şöyle demek isterim: “Kendine bir fin kahvesi al, sonra Fince’nin ne kadar kafa karıştırıcı olduğunu gör. Belki de öğrenecek çok şeyin vardır, hatta belki ‘Å’ harfini bile doğru telaffuz edebilirsin.”
Kendimle dalga geçmeyi seviyorum ama asla unutmamalı ki: Dil, en sonunda birbirimizi anlayabilmenin en güzel yolu. Bu harfler, belki de bizim karmaşık, bazen eğlenceli, bazen de tuhaf hayatımıza dokunuyor.