Avrupa Sözleşmesi’nin 12. maddesi nedir? (Bir İzmir gencinin aşırı düşünceli ama komik çözümlemesi)
Holikaholika olarak bu yazımızda “Avrupa Sözleşmesi’nin 12. maddesi nedir” konusunu masaya yatırıyoruz. Keyifli okumalar!
Bazı sabahlar var ya… insan gözünü açıyor, tavana bakıyor ve hayatın anlamını sorgulamak yerine direkt daha spesifik bir şey geliyor aklına: “Acaba Avrupa Sözleşmesi’nin 12. maddesi nedir?”
İşte tam o noktada ben devreye giriyorum. İzmir’de yaşayan 25 yaşında bir genç olarak şunu söyleyebilirim: Bu soru, sabah aç karnına düşünülmemesi gereken türden. Çünkü hem ciddi hem de insanın beyninde “bunu niye düşündüm şimdi ben?” hissi bırakıyor.
Ama merak güzel şey. Hele benim gibi sürekli espri yapan ama içten içe her şeyi 7 kat fazla analiz eden biriysen, bu soru gün içinde 3 kere kafana geri düşer.
Avrupa Sözleşmesi’nin 12. maddesi nedir? Önce düz anlatım, sonra kafa karışıklığı
Basit ve net haliyle söyleyelim: Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 12. maddesi, evlenme ve aile kurma hakkını düzenler.
Yani devletler diyor ki:
“Uygun yaşta ve yasal şartlarda olan bireyler evlenebilir ve aile kurabilir.”
Ama bu cümle böyle sade kalınca insanın aklına şu geliyor:
“Tamam da neden bunu ayrıca madde yapmışlar? İnsanlar zaten evleniyor?”
İşte burada ben devreye girip kendi kendime konuşmaya başlıyorum:
— “Kanka bu kadar basit değil.”
— “Ne değil?”
— “Evlenmek değil işte…”
— “Ne peki?”
— “Bürokrasi…”
İzmir’de evlenmeye çalışırken Avrupa Sözleşmesi’nin 12. maddesi nedir? sorusunun gerçek hayata çarpması
Şimdi sana İzmir’den gerçek bir sahne anlatıyorum. Alsancak’ta bir kafedeyim. Yan masada iki arkadaş evlilik konuşuyor.
Biri diyor ki:
“Ya biz evlenelim artık.”
Diğeri:
“Tamam da belediye, evrak, sağlık raporu, düğün masrafı…”
Ben iç ses:
“İşte Avrupa Sözleşmesi’nin 12. maddesi nedir sorusunun gerçek dünyadaki boss level hali…”
Çünkü teori çok güzel: “Evlenme hakkı vardır.”
Ama pratikte:
Nüfus müdürlüğü
Randevu sistemi
Eksik evrak korkusu
Fotokopi çekme zinciri
Ve en önemlisi: “Bu belgeyi niye istiyorlar?” sorusu
İnsan burada şunu fark ediyor: Hak var ama yol biraz Mario Kart gibi. Bazı yerlerde muz kabuğu var.
Biraz hukuk, biraz hayat: 12. madde aslında ne anlatıyor?
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 12. maddesi şunu garanti eder:
Her yetişkin birey, ulusal yasalar çerçevesinde evlenme ve aile kurma hakkına sahiptir.
Ama dikkat: “Ulusal yasalar çerçevesinde.”
İşte o cümle var ya… insanın hayatına “şartlı refleks” gibi giriyor.
Ben bunu ilk duyduğumda şöyle düşündüm:
— “Yani özgürsün ama Excel tablosuna göre özgürsün.”
Ve İzmir’de yürürken bile kafamda şu sahne canlandı:
Birisi evlenmek istiyor ama kapıda memur var:
“Önce 3 adet form, sonra 2 adet onay, sonra da ‘neden evleniyorsun?’ açıklaması.”
Kafamın içinde dönen iç diyalog: Avrupa Sözleşmesi’nin 12. maddesi nedir?
Bazen kendi kendime konuşuyorum, özellikle Karşıyaka vapurunda.
— “Evlenmek bu kadar karmaşık mı ya?”
— “Değil aslında, sistem öyle hissettiriyor.”
— “Ama 12. madde var diyorlar?”
— “Var.”
— “E o zaman?”
— “O madde sana kapıyı açıyor, ama kapının önünde sıra var.”
İşte bu noktada hayatın özeti gibi bir şey çıkıyor ortaya.
Gündelik hayatla Avrupa Sözleşmesi’nin 12. maddesi nedir? sorusunu bağlamak
Bir gün markete gittim. Sadece süt alacağım.
Kasada kart çalışmadı.
Kasiyer dedi ki:
“Tekrar deneyelim.”
Ben içimden:
“Avrupa Sözleşmesi’nin 12. maddesi nedir diye düşünen bir beyin, şu an süt alamıyor.”
Çünkü hayatın ironisi şu:
Büyük haklar var, büyük sistemler var ama küçük anlar her şeyi belirliyor.
Evlenme hakkı gibi büyük bir şey bile, aslında günlük hayatın küçük bürokratik anlarında anlam kazanıyor.
İzmirli genç kafasıyla 12. maddeyi yorumlamak
İzmir’de büyümüş biri olarak şunu fark ediyorsun: Hayat çok ciddi şeyleri bile hafif yaşamayı öğretiyor.
Mesela arkadaş ortamı:
— “Evlenme yaşı geldi mi sence?”
— “Abi ben daha kahve makinesini çözemedim.”
Ve burada Avrupa Sözleşmesi’nin 12. maddesi devreye giriyor gibi hissediyorsun:
“Evet, evlenebilirsin.”
Ama iç sesin diyor ki:
“Tamam da önce hayatı biraz çözsek?”
Avrupa Sözleşmesi’nin 12. maddesi nedir? sorusunun psikolojik tarafı
Bu madde sadece hukuki bir metin değil, aynı zamanda insan psikolojisinin de küçük bir aynası gibi.
Çünkü evlenmek dediğimiz şey sadece iki kişinin “tamam” demesi değil:
Aileler
Ekonomi
Planlama
Korkular
Ve “acaba doğru mu?” sorusu
Ben bazen bunu düşünüp çay içerken dalıyorum.
Yan masada bir çift tartışıyor:
— “Düğün nerede olacak?”
— “Bütçe?”
— “Kredi çekelim mi?”
Ben iç ses:
“12. madde var ama 12 farklı stres maddesi de var galiba.”
Gülmekle ciddiyet arasında sıkışan bir konu
Şunu fark ettim: Avrupa Sözleşmesi’nin 12. maddesi nedir sorusu aslında basit değil, çünkü insan hayatına dokunuyor.
Bir yandan çok ciddi bir hak:
“Kimse keyfi olarak evlenmekten alıkonulamaz.”
Diğer yandan gerçek hayat:
“Önce ev, sonra iş, sonra bütçe, sonra psikolojik hazırlık…”
Ve İzmir güneşi altında yürürken insan şunu düşünüyor:
“Belki de haklar var ama zamanlama diye bir şey de var.”
Biraz da kendime gülme kısmı
Geçen gün arkadaşım dedi ki:
— “Sen her şeyi fazla düşünüyorsun.”
Ben de dedim:
— “Ben değil, Avrupa Sözleşmesi’nin 12. maddesi bende yankı yapıyor.”
Güldü tabii. Ama sonra sustu. Çünkü o da düşündü.
İşte böyle bulaşıcı bir şey bu konu. Bir kere girince kafadan çıkmıyor.
Gündelik sahne: E-devlet ve evlilik evrakları
Bir akşam e-devlet’e girdim. Amaç basit: sadece bir şey bakacaktım.
Sonra bir baktım:
Nüfus kayıt
İkamet
Doğum bilgisi
Askerlik durumu
Dedim ki:
“Ben neden evlilik planlamıyordum da hayat özeti çıkarıyorum?”
Ve iç ses:
“Avrupa Sözleşmesi’nin 12. maddesi nedir? sorusu seni buraya getirdi.”
“Avrupa Sözleşmesi’nin 12. maddesi nedir” hakkındaki meraklarınızı giderebildiysek ne mutlu bize. Holikaholika ailesi olarak her zaman yanınızdayız!
Son düşünce: Basit bir madde, karmaşık bir hayat
Sonuç olarak 12. madde çok net: evlenme ve aile kurma hakkı.
Ama insanın zihninde bu madde şöyle bir şeye dönüşüyor:
Özgürlük
Sorumluluk
Bürokrasi
Duygusal yük
Ve bolca düşünme döngüsü
İzmir’de denize bakarken bazen şunu düşünüyorum:
“Belki de mesele evlenmek değil, evlenebilme fikrini anlayabilmek.”
Ve sonra martılar bağırıyor, simitçi geçiyor, hayat devam ediyor.
Ama soru kalıyor:
Avrupa Sözleşmesi’nin 12. maddesi nedir?
Cevap basit.
Ama insanın kafasında yankısı biraz uzun sürüyor.